Nowe środowisko społeczne, codzienne obowiązki i nowe wyzwania. Od dziecka zaczyna się więcej wymagać - musi ono nauczyć się obowiązkowości, systematyczności. Coraz więcej jest w nauce elementów pracy umysłowej - coraz mniej elementów rozrywki czy zabawy. Dlatego też dziecko, idąc do szkoły musi osiągnąć odpowiedni poziom rozwoju intelektualnego oraz emocjonalnego - poziom, który wyznacza jego dojrzałość szkolną.

W tym wieku następuje u dziecka gwałtowny rozwój procesów poznawczych (myślenia, zdolności wnioskowania, spostrzegania i obserwacji, procesów uwagowych, pamięci, mowy). Wiek wczesnoszkolny jest również czasem znaczących zmian w zakresie emocjonalności dziecka, autorytetów, znaczenia grupy rówieśniczej, charakteru lęków, rozwoju moralności (od heteronomii moralnej do autonomii moralnej) oraz rozwoju ruchowego i sprawności manualnej.

Cechy charakteryzujące dziecko 7-12 letnie warunkują wybór metody nauczania.

Metodycy przypominają, że uczeń w tym wieku:
• szybko uczy się i szybko zapomina;
• potrzebuje aktywności całego ciała, a doświadczenia sensoryczne są najważniejsze;
• jest żywy i ruchliwy, szybko nudzi się i zniechęca;
• jest egocentryczny, lubi zajmować się tym, co jest mu najbliższe;
• lubi pracować indywidualnie, choć praca w grupie daje mu dużą satysfakcję, poczucie sukcesu;
• ma silną potrzebę bezpieczeństwa;
• jest wrażliwy na krytykę;
• lubi fantazjować, miesza fikcję i fakty;
• posiada naturalną ciekawość poznawczą.

Działalność dziecka w okresie wczesnoszkolnym przejawia się poprzez naukę, zabawę i twórczość. Warto stosować tę wiedzę w pracy z dzieckiem, bo dzięki temu osiągniemy efekty, które mogę przerosnąć nasze oczekiwania. Pamiętajmy, że jesteśmy dla dziecka niekwestionowanym jeszcze autorytetem. To nasz ogromny atut. Uwzględniajmy jego potrzeby, zablokowanie możliwości ich zaspokajania może wpływać na niedojrzałość emocjonalną. Wykorzystajmy ich naturalną chęć różnorodnego działania i twórczości, nie zabijajmy w nich dzieci, ale stwórzmy warunki, w których będą czuły się dobrze, bo tam gdzie będą czuły się dobrze, tam będą czuły się bezpieczne, a tam gdzie będą czuły się bezpieczne, tam będą chciały przebywać!

Biorąc pod uwagę kontekst rozwojowy i możliwości dzieci w wieku wczesnoszkolnym, winniśmy sięgnąć po metody niekonwencjonalne:
- Twórzmy lekcje, na których będzie mnóstwo zabawy.
- Pozwalajmy dziecku doświadczać.
- Wprowadzajmy materiał na konkretach, pomału przechodząc do wyobrażeń i pojęć.
- Wykorzystujmy dużą potrzebę ruchu w zadaniach.

Pamiętajmy myśl Konfucjusza:
„Słyszę i zapominam. Widzę i pamiętam. Robię i rozumiem.”

PROPOZYCJE METOD I TECHNIK:
A. Metoda reagowania całym ciałem /Total Physical Response - TPRI/ opiera się na założeniu, iż zapamiętywaniu materiału sprzyja ruch fizyczny. Jest ona wykorzystywana wszechstronnie w nauczaniu młodszych dzieci. Praktycznie każda piosenka, tekst, chanty, mogą być ilustrowane pracą całego ciała. Zrozumieniu polecenia towarzyszy prawidłowa reakcja fizyczna. Ponadto sprzymierzeńcem w nauce tą metodą jest relaks i zabawa.

B. Metoda naturalna /The Natural Approach/ tworzy sytuacje, gdzie sens wypowiedzi nauczyciela jest zrozumiały dla dzieci, gdyż tkwi ono w pewnej naturalnej sytuacji. Dziecko podąża za nauczycielem, przysłuchuje się prostemu językowi, powtarza i zapamiętuje. Metoda ta eliminuje stres, pomija popełnianie błędów.

C. Drama - zaangażowanie się w fikcyjną sytuację, "wczucie się" w postać, bycie nią i działanie jak ona. W dramie każdy odnosi sukces, nie jest to teatr, więc nie ma tu ról źle zagranych.

D. Technika zmiany ról - np. dziecku z objawami lęku w interakcjach społecznych organizujemy zabawę, w której ono będzie grało rolę nauczyciela, a nauczyciel przyjmuje na siebie rolę dziecka.

E. Teatr palcowy - teatr, w którym dziecko samodzielnie na palcach swojej ręki rysuje główki różnych postaci, przedstawia różne sytuacje np. z domu, z bajek, z podwórka lub wymyślone opowiadania.

F. Technika "burzy mózgów" J. Osborne - wytworzenie w krótkim czasie jak największej ilości pomysłów na dany temat.

G. Technika swobodnych tekstów - pisanie opowiadań, bajek, baśni, humorystycznych tekstów, dziecięcej poezji, korespondencji, układanie dialogów.

H. Tworzenie łamigłówek, rebusów, rozwiązywanie anagramów.

I. Usprawnianie czytania.

Warunkiem usprawnienia umiejętności czytania jest systematyczność w pracy. Dziecko powinno czytać codziennie, głośno, początkowo przy pomocy i pod kontrolą, później samodzielnie.

1) Dzieciom mającym trudności z analizą i syntezą wyrazów warto przygotować teksty, w których sylaby są oznaczone kolorami np.:

Tola lubi lody. Ewa woli soki.

Mama kupi lody i soki.

Kolory służą temu, żeby dziecko unikało przy czytaniu głoskowania i obejmowało wzrokiem większe cząstki wyrazów, a następnie scalało całe wyrazy i zdania. Należy zapobiegać głoskowaniu wyrazów także przy pisaniu, posiłkując się ich podziałem na sylaby. Takie postępowanie sprzyja szybszemu opanowywaniu techniki pisania, bez gubienia liter.

2) Szukanie i wypisywanie wyrazów krótkich ukrytych w wyrazie dłuższym, np.: kosmonauta (kos, auta), listonosz (lis, list, sto, nos), tulipan (lipa, pan, ul, tu, tuli).

3) Coraz szybsze wymawianie sylab wchodzących w skład czytanego wyrazu, aż zabrzmi scalone słowo. 4) Ukrywanki czyli zdania, w których dziecko odnajduje nowe wyrazy. Np.:

Szłam koło sadu (osa).
Trzeba zbierać mak- (ćma).
Zważ kartofle- (ważka).
Ukraj mu chałki- (mucha).
Weź ze sobą Kasię- (bąk).
Zjedz szybko marchew- (komar).

5) Czytanie naprzemienne sukcesywnie utrudniane. Polega ono na tym, że dorosły i dziecko mają przed sobą dwa identyczne teksty (wiersze, krótkie opowiadanie z czasopism dla dzieci). Rodzic czyta głośno cały tekst, wyraźnie, trochę przesadnie wydzielając każdą sylabę w wyrazie, a dziecko każdą usłyszaną sylabę zaznacza "Łukiem" np.:

Mama robi zupę.

Do zupy doda soli.

Z zupy leci para.

Następnie dorosły czyta na przemian z dzieckiem sylaby, później wyrazy, grupy wyrazów, aż do znaków przestankowych oraz zdania. Na zakończenie dziecko samodzielnie odczytuje cały tekst.

6) "Czytanie we dwoje". Dorosły czyta tekst powoli razem z dzieckiem tak, aby nie dzielić wyrazów lecz odczytywać je w całości (można przy tym wyraz „rozciągnąć” tak, jakby się śpiewało). W miarę ćwiczeń głos dorosłego będzie zanikał, a „śpiewne rozciąganie” ulegnie skróceniu.

Literatura:
1. Barabara Sawa, Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, WsiP W-wa 1987 r.
2. Maria Szurmiak, Podstawy reedukacji uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu, WsiP 1987 r. W- wa.
3. B. Zakrzewska, Trudności w czytaniu i pisaniu. Modele ćwiczeń, WSiP Warszawa 1996